images/gisele_b.jpg

Film Gisèle, een hommage


‘Heb ik mijn ogen nog?’
zei componist Louis Andriessen toen hij Castrum Peregrini onlangs bezocht. Hij doelde op zijn bezoek aan Herengracht 401 in Amsterdam, waar Gisèle d’ Ailly-van Waterschoot van der Gracht meer dan zeventig jaar woonde. Gisèle gebruikte de ruimtes deels als zelfrepresentatie, de inrichting van het huis diende als gematerialiseerd dagboek van haar eigen leven; haar afkomst, haar geliefden, haar omgeving, haar fascinatie met vormen uit de natuur, haar kunst en haar reizen. Bij het doorlopen van de ruimtes wordt de bezoeker overspoeld door een veelheid aan objecten, die allen een eigen verhaal lijken te vertellen, maar gezamenlijk het veelzijdige leven van Gisèle uitbeelden. Gisèle overleed in 2013, maar Castrum Peregrini is nog steeds een levende ontmoetingsplaats voor kunstenaars, schrijvers en denkers.


Gisèle bood er tijdens WOII onderkomen aan Joodse onderduikers, die er ook na de oorlog bleven wonen. Met de Duitse dichter Wolfgang Frommel richtte ze er de literaire uitgeverij Castrum Peregrini op. Ze ontving er talrijke kunstenaars en intellectuelen uit Nederland en Europa. Ze woonde er met de toenmalige Amsterdamse burgemeester Arnold d’ Ailly. Ze had er haar ateliers en verzamelde er de duizenden voorwerpen, die het verhaal van haar leven illustreren. Haar kindertijd in de ‘Wild West’ van de VS, haar familiekasteel in Oostenrijk, haar leermeester Joep Nicholas en haar relatie met Adriaan Roland Holst, Max Beckmann, Jacques Bloem en anderen.

 

Betsy Torenbos werkt momenteel aan een unieke filmhommage en theatervoorstelling over deze levenslang jonge vrouw. Gisèle overleed in 2013 in haar atelier, als honderdjarige, terugkijkend op een voltooid leven en omringd door haar schilderwerken en altaren voor dierbaren.†Doel is een minimaal 40 minuten durende kunstfilm waarin de kijker wordt meegenomen aan ‘de hand’ van de zwijgende danseres Torenbos door de het pand Castum Peregrini. De danseres beweegt door de kamers van het pand Castrum Peregrini van de straat richting het atelier op de bovenste etage, ze ‘performed’ in het trappenhuis, ze bedient de panelen van een bewegend schilderij, kruipt in de onderduikpiano, ze toont in de lift dat ene bijzondere prentje, de schoenen van Gisèle staan op de treden bij het atelier, haar jurken op knaapjes bewegen in de wind in bepaalde ruimten of bij het dakterras. We zien de badkuip die Gisèle zelf maakte met mozaïeken tegeltjes, de handen van de danseres glijden er over…de vele altaren voor dierbare doden worden in beeld gebracht zoals Gisèle ze plaatste. De vergankelijke elementen van de natuur worden op bijzondere wijze gefilmd. We zien het bureau van Arnold d’Ailly waar Gisèle Betsy in 2010 mee naar toe nam. Ze sprak niet in de verleden tijd over haar verloren geliefde. We zien Gisèle  die ‘oefent’ om te kunnen sterven, ze toont haar passie voor de kunst, haar spiritualiteit, haar warmte als mens en haar relatie met de drie hoeders van haar erfenis. De danseres koestert de ruimtes en objecten. Ze duidt elke kamer op rituele manier en zo kan de kijker mee leven. Het is een tour melancholique door Gisèle haar leven. Daarnaast horen we de huidige drie hoeders van haar erfenis vlak na Gisèle haar dood spreken; Michaël Defuster, Frans Damman en Lars Ebert van het huidige Castrum Peregrini. De  ‘rondleiding’ van de danseres wordt afgewisseld met de pareltjes uit de interviews. Na de film ‘ben’ je in het pand geweest en heb je Gisèle haar kunst gezien. Torenbos werkt in de film samen met fotograaf Leo van Velzen die Gisèle eerder fotografeerde in 2010 (NRC Handelsblad) toen ze werd geridderd.

Mogelijk slot zou een interview zijn met Michaël Defuster, Frans Damman en Lars Ebert op Paros bij Gisèle haar geliefde klooster.

Andriessen; ‘Het maken van de muziek voor Betsy Torenbos’ film over Gisèle d’Ailly zal voor een belangrijk deel worden geïmproviseerd op piano. Daarvoor kan o.a. ook de ‘onderduik’-piano in het huis gebruikt worden. Betsy Torenbos en ik hebben al meerdere malen samengewerkt in verschillende media, zoals toneel en film en hebben daardoor royale ervaring in deze disciplines. Misschien zal het nodig zijn nog 1 of 2 musici aan te trekken voor de opnames. Voor ‘een schrijnend lied’ bijvoorbeeld’.

Als vervolg op de kunstfilm Gisèle, een hommage, wil Betsy Torenbos in seizoen 2016-2017 de theatervoorstelling Gisèle uitbrengen. Een multimediale dansvoorstelling over haar leven, haar visie, haar symbolen, haar werk. De danseres in dialoog met de honderdjarige en haar nagedachtenis. De compositie voor de film en de theatervoorstelling is van Louis Andriessen, waarbij hij de piano op de onderduiketage gebruikt.